Yakan Top Kuralları: Nasıl Oynanır, Adil Takımlar ve Güvenlik

Yakan top (dodgeball) hızlı bir takım oyunudur: iki takım birbirine yumuşak toplar atar ve topun değdiği oyuncu yanar, yani oyundan çıkar. Gürültülü ve basittir, spor salonlarında ve oyun alanlarında çok sevilir; ama yalnızca takımlar adil ve toplar yumuşak olduğunda işe yarar. Aşağıda standart kuralları, takımları ve ilk topu adil şekilde belirlemenin bir yolunu, her grubun uygulaması gereken güvenlik kurallarını ve popüler çeşitleri bulabilirsiniz.

Neler gerekir

• Spor salonu ya da orta çizgiyle ikiye bölünmüş düz, açık bir alan.
• Dört ile sekiz arası yumuşak sünger top. Top azaldıkça oyun yavaşlar, arttıkça hızlanır.
• Yaklaşık eşit büyüklükte iki takım; takım başına beş kişi kadardan bütün bir sınıfa kadar.

Standart kurallar

1. Topları orta çizgiye dizin. Her takım kendi arka duvarının önünden başlar.
2. İşaret verilince iki takım da topları almak için ortaya koşar. Birçok grupta her takım yalnızca çizginin kendi tarafındaki topları alır.
3. Oyuncular topları karşı takıma atar. Atılan top yere ya da duvara değmeden önce omuz hizasının altından vurulan oyuncu yanar.
4. Bir oyuncu atılan topu tutarsa topu atan oyuncu yanar; birçok versiyonda topu tutanın takımından bir oyuncu da oyuna geri döner.
5. Orta çizgiyi geçmek yasaktır. Çizginin üzerinden adım atan yanar.
6. Yanan oyuncular yandıkları sırayla kenarda oturur. Bir takımda hiç oyuncu kalmadığında oyun biter.

Birine çarpmadan önce yerden ya da duvardan seken top sayılmaz. Bir oyuncu atışı elindeki topla bloklarsa çoğu grupta oyunda kalır; bunu başlamadan önce kararlaştırın.

Takımları seçmenin adil bir yolu

Kaptanların oyuncuları tek tek seçmesi klasik yöntemdir, ama yakan topun birçok çocuğun kötü hatırladığı kısmı da budur: hep aynı çocuklar en sona kalır. Daha adil bir yol, bütün isimleri Rastgele İsim Seçici’ye girip sınıfı takım seçeneğiyle bölmektir; nasıl yapıldığını rastgele takım oluşturma rehberimizde anlattık.

Sık duyulan bir endişe, rastgele kuranın bütün güçlü atıcıları aynı tarafa toplayacağıdır. Tablo, bir sınıftaki en güçlü altı atıcının tamamen rastgele bir kurayla iki eşit takıma nasıl dağılacağını gösteriyor.

Kuraların %85 ile %92’sinde güçlü atıcılar 3‑3 ya da 4‑2 dağılır, bu da adil bir oyun demektir. Dengesiz bir 5‑1 dağılımı kuraların yaklaşık %8 ile %14’ünde çıkar, 6‑0 ise neredeyse hiç çıkmaz. Kurayı dürüst tutan basit bir kural: çarkı çevirmeden önce 5‑1 ya da 6‑0 çıkarsa bir kez yeniden çekileceğini kararlaştırın, sonra ne çıkarsa kabul edin.

İlk top kimin

Başta toplar eşit dağılmamışsa ya da ortaya koşmayı atlayıp ilk atışları bir takıma veriyorsanız yazı tura ile karar verin. Bir takım yazı ya da tura der, kazanan ilk topu ya da sahayı seçer. Arka arkaya birkaç oyun oynuyorsanız, hiçbir takım avantajı elinde tutmasın diye ilk topu her oyunda değiştirin.

Güvenlik kuralları

• Yalnızca yumuşak sünger ya da kaplamalı sünger toplar kullanın, asla sert kauçuk oyun alanı topları kullanmayın.
• Vuruşlar omuz hizasının altında olmalı. Başa gelen atış kimseyi yakmaz; birçok grupta bunun yerine atan oyuncu yanar.
• Yere düşmüş bir oyuncuya ya da çok yakından atış yapılmaz.
• Çocukların sorun çıkarılmadan oyun dışında kalmasına izin verin. Bazı çocuklar hedef alındığını hissettiği için bazı okullar yakan topu kısıtladı; bu yüzden öğretmen aynı oyuncunun tekrar tekrar vurulup vurulmadığına dikkat etmeli.
• Gözlükler çıkarılsın ya da spor gözlüğü takılsın; alan boş olsun, duvarların yakınında sert eşya bulunmasın.

Popüler çeşitler

• Hapishaneli yakan top: yanan oyuncular karşı takımın arka çizgisinin gerisinde durur ve oradan bir top tutarak ya da bir rakibi vurarak oyuna geri dönebilir.
• Doktorlu yakan top: her takım gizlice bir doktor seçer; doktor, vurulan oyunculara dokunarak onları oyuna geri döndürebilir. Doktor vurulunca artık kimse kurtarılamaz.
• Herkes tek başına: takım yoktur; herkes kendi başına oynar ve vurulan oyuncu, onu vuran oyuncu yanana kadar oturur. Ebelemece oyununa çok benzer.
• Sadece tutma turları: oyuncular yalnızca attıkları top tutulursa yanar; bu, küçük çocuklar için oyunu yavaşlatır.

Aynı yumuşak top ve adil rastgele takımlarla oynanan başka büyük bir takım oyunu arıyorsanız kickball’u deneyin.

Takımsız, daha küçük bir atma oyunu için spud’ı deneyin: bir numara söylenir, o oyuncu topu kapmak zorundadır ve diğer herkes olduğu yerde donar.

Sık Sorulan Sorular

Yakan topun temel kuralları nelerdir?

İki takım orta çizginin iki yanından birbirine yumuşak toplar atar. Top yere değmeden omuz hizasının altından vurulan oyuncu yanar, atış tutulursa da atan oyuncu yanar. Oyuncusu kalan son takım kazanır.

Yakan topta kafaya gelen atış sayılır mı?

Hayır. Çoğu okul ve eğlence amaçlı kuralda kafaya gelen top oyuncuyu yakmaz, bunun yerine atan oyuncu yanabilir. Vuruşlar omuz hizasının altında olmalıdır.

Yakan topta topu tutarsan ne olur?

Topu atan oyuncu yanar. Birçok versiyonda, topu tutan takımdan daha önce yanmış bir oyuncu da oyuna geri döner.

Yakan top için adil takımlar nasıl seçilir?

Kaptanlara seçtirmek yerine sınıfı rastgele bir isim seçiciyle iki takıma ayırın. Kuradan önce çok dengesiz bir dağılımın bir kez yeniden çekileceğini kararlaştırın.

Yakan top çocuklar için güvenli mi?

Yumuşak sünger toplar kullanır, yalnızca omuz altı vuruşlara izin verir, çok yakından ve yere düşmüş oyunculara atışı yasaklar ve isteyen çocukların oyun dışında kalmasına izin verirseniz güvenli olabilir.