Ebelemece Oyunu Nasıl Oynanır: Kurallar ve Adil Ebe Seçimi
Ebelemece, belki de en basit koşu oyunudur. Bir oyuncu ebe olur ve diğerlerini kovalar. Ebenin dokunduğu kişi yeni ebe olur ve kovalamaca devam eder. Hiçbir malzeme gerekmez, neredeyse her sayıda oyuncuyla oynanır ve onlarca çeşidi vardır. Bu yazıda klasik kuralları, ilk ebeyi adil seçmenin bir yolunu, güvenli dokunmayı ve donmalı ebelemece dahil en sevilen çeşitleri bulacaksınız.
Neler Gerekli?
- Oyun bahçesi, çimenlik ya da büyük bir salon gibi açık ve düz bir alan.
- Çizgi, koni ya da çimin kenarı gibi net sınırlar. Sınırın dışına kaçan oyuncu ebelenmiş sayılır.
- En az üç oyuncu, tercihen beş ya da daha fazla.
- İsterseniz ağaç ya da duvar gibi, kimsenin ebelenemeyeceği bir “ev” ya da güvenli bölge.
Klasik Kurallar
- Bir oyuncuyu ebe seçin.
- Ebe yüksek sesle beşe kadar sayar, bu sırada diğerleri kaçar.
- Ebe diğerlerini kovalar ve birine eliyle hafifçe dokunarak onu ebelemeye çalışır.
- Ebelenen oyuncu “Ebe oldum!” diye bağırır ve yeni kovalayan olur. Eski ebe kaçanlara katılır.
- Kazanan yoktur; süre bitene ya da herkes yorulana kadar oyun devam eder.
Çoğu grup bir de geri ebelemek yok kuralı ekler: yeni ebe, kendisini az önce ebeleyen oyuncuyu hemen geri ebeleyemez. Bu kural olmazsa iki oyuncu birbirini durmadan ebelerken diğerleri öylece bekler.
Ev varsa, bir oyuncunun orada ne kadar kalabileceğini önceden kararlaştırın, örneğin beşe kadar sayana dek; yoksa oyun durur.
Ebeyi Adil Seçmenin Yolu
Çocuklar ebeyi genellikle bir sayışmaca tekerlemesiyle seçer. Tekerlemeler rastgele gibi görünür, ama sayan kişi tekerlemenin kimde biteceğini önceden hesaplayabilir, yani hile yapmak kolaydır. “Son söyleyen ebe!” diye bağırmak da daha adil değildir: en yavaş olan hep kaybeder.
Daha iyisi, bütün isimleri rastgele isim seçiciye yazıp çarkı çevirmektir. Çok tur oynayacaksanız “Sil ve çevir” düğmesini kullanın; böylece kimse ikinci kez seçilmeden önce her çocuk bir kez seçilir. Fark sandığınızdan büyüktür. Düz rastgele çevirmelerde bazı isimler tekrar tekrar çıkarken diğerleri bekler. Tablo, herkesin en az bir kez ebe olması için ortalama kaç çevirme gerektiğini gösteriyor:
| Oyuncu | Rastgele | Sil ve çevir |
|---|---|---|
| 5 | 11 | 5 |
| 10 | 29 | 10 |
| 15 | 50 | 15 |
| 20 | 72 | 20 |
| 30 | 120 | 30 |
Yani 20 kişilik bir sınıfta, düz rastgele çevirmelerle son çocuğun da ebe olması için yaklaşık 72 seçim gerekir; “Sil ve çevir” ile tam 20 seçim yeter.
Güvenli Ebeleme
- Ebelemek, kola, omza ya da sırta hafifçe dokunmaktır. İtmek, kıyafetten çekmek ya da çelme takmak yok.
- Baştan ya da yüzden ebelemek yok.
- Sınırları duvarlardan, çitlerden, basamaklardan ve oyun aletlerinden uzakta, net biçimde belirleyin.
- İhtiyacı olan herkese kısa bir dinlenme hakkı verin, örneğin eve geçerek.
- Çok küçük çocuklarla oynarken ebe koşmaz, hızlı yürür.
Sevilen Çeşitler
- Donmalı ebelemece: ebelenen oyuncu olduğu yerde donar. Başka bir oyuncu ona dokunarak ya da bacaklarının arasından emekleyerek geçerek onu çözebilir. Herkes donunca ebe kazanır. Kalabalık grupta iki ya da üç ebe olsun.
- Stuck in the mud: donmalı ebelemecenin İngiliz versiyonu. Donan oyuncular bacaklarını açıp kollarını yana uzatarak durur ve biri bacaklarının arasından emekleyerek geçince kurtulur.
- Gölge ebelemece: güneşli bir günde ebe, oyuncuların gölgesine basarak ebeler.
- Zincir ebelemece: ebelenen her oyuncu ebenin elini tutar ve zincir son oyuncu yakalanana kadar uzar.
- Herkes ebe: herkes herkesi ebeleyebilir. Ebelenen oyuncu, onu ebeleyen kişi ebelenene kadar diz çöker.
- Sifon ebelemece: donmalı ebelemecenin komik bir hâli; donan oyuncular bir kolunu uzatıp diz çöker ve başka bir oyuncu bu kolla “sifonu çekince” kurtulur.
- Toplu ebelemece: ebe, yumuşak bir sünger topu hafifçe atarak ebeler; böylece kimseyi tutup çekmez.
Havuzda aynı fikir Marco Polo'ya dönüşür: ebe gözlerini kapalı tutar ve oyuncuları “Polo!” cevaplarından bulur.
Ebelemece ve Diğer Oyunlar
Ebelemece, pek çok bahçe oyununun çıkış noktasıdır. Saklambaç ve kick the can saklanmayla ebelemeyi birleştirir; kırmızı ışık, yeşil ışık ise grubun soluklanması gerektiğinde oynanacak daha sakin bir oyundur.
Kovalayanların her turda çoğaldığı bir ebelemece için köpekbalıkları ve küçük balıklar (sharks and minnows) oyununu deneyin; çimenlikte ya da havuzun sığ kısmında oynanabilir.
Sık Sorulan Sorular
Ebelemecenin temel kuralları nelerdir?
Bir oyuncu ebe olur ve diğerlerini kovalar. Ebe başka bir oyuncuya dokununca o oyuncu ebe olur. Başlamadan önce sınırlar, hafif dokunma ve geri ebelemek yok kuralı üzerinde anlaşın.
Geri ebelemek yok ne demek?
Yeni ebe, kendisini az önce ebeleyen oyuncuyu hemen geri ebeleyemez. Böylece iki oyuncu birbirini durmadan ebelemez.
Donmalı ebelemece nasıl oynanır?
Ebelenen oyuncular olduğu yerde donar. Diğer oyuncular dokunarak onları çözebilir. Bütün oyuncular donunca ebe kazanır.
Ebeyi seçmenin en adil yolu nedir?
Rastgele isim seçici kullanın. Sayışmaca tekerlemesini sayan kişi yönlendirebilir; rastgele seçim ise her oyuncuya aynı şansı verir.