Mangala (Mancala, Kalah) Nasıl Oynanır? Kurallar ve En İyi Açılış
Mancala, çukur sıralarında tohum ya da taşlarla oynanan çok eski “say ve al” oyunlarından oluşan bir ailedir. Kuzey Amerika’da çoğu kişinin Mancala diye bildiği sürüm Kalah’tır: iki sıra altışar çukur ve iki ucunda birer hazine bulunan bir tahtada oynanır. Bu yazıda Mancala (Kalah) kurallarını, en iyi açılış hamlesini ve basit bir stratejinin ne kadar işe yaradığını, binlerce bilgisayar oyunuyla test ederek anlatıyoruz.
Kurulum
- Tahtayı iki oyuncunun arasına koyun. Her oyuncu kendi tarafındaki altı çukurun ve sağındaki hazinenin (büyük çukur) sahibidir.
- 12 çukurun her birine 4 taş koyun, toplam 48 taş. Hazineler boş başlar.
- Kimin başlayacağına yazı tura atarak karar verin.
Oyun Kuralları
- Dağıtma: sıranız gelince kendi çukurlarınızdan birindeki bütün taşları alın ve saat yönünün tersine ilerleyerek sonraki çukurlara birer birer bırakın.
- Hazineler: kendi hazinenizin önünden geçerken içine bir taş bırakın, rakibinizin hazinesini ise atlayın.
- Ekstra tur: son taşınız kendi hazinenize düşerse bir kez daha oynarsınız.
- Taş alma: son taşınız kendi tarafınızdaki boş bir çukura düşerse o taşı, tam karşıdaki çukurun bütün taşlarıyla birlikte alır ve hazinenize koyarsınız.
- Bitiş: bir oyuncunun altı çukurunun hepsi boşaldığında oyun biter. Her oyuncu kendi tarafında kalan taşları kendi hazinesine ekler. Hazinesi büyük olan kazanır.
Ev kuralları değişebilir. Bazı oyuncular yalnızca karşıdaki çukurda taş varsa taş alır, bazıları da artan taşları kendi tarafını boşaltan oyuncuya verir. Başlamadan önce anlaşın.
En İyi Açılış Hamlesi
Her çukurda 4 taş varken ekstra tur kazandıran tek bir ilk hamle vardır: soldan üçüncü çukur. Bu çukurun dördüncü taşı tam olarak hazinenize düşer. Yaygın bir açılış, önce bu çukuru oynamak, sonra ekstra turu hazinenizin hemen yanındaki çukurla kullanmaktır. Böylece hazinenize bir taş düşer ve rakibinizin tarafı dolmaya başlar.
Strateji Ne Kadar İşe Yarar?
Bir bilgisayara iki oyuncunun da rastgele, yani tamamen şansa oynadığı 100.000 oyun, ayrıca tek bir basit kuralla on binlerce oyun daha oynattık. Kural şu: ekstra tur alabiliyorsanız alın, alamıyorsanız hazinenize en çok taş ekleyen hamleyi yapın. Burada yukarıda anlatılan, karşıdaki çukurda taş olmasını şart koşan taş alma kuralı kullanıldı:
| Oyun | 1. | 2. | Berabere |
|---|---|---|---|
| Şans vs şans | %49 | %45 | %6 |
| Kural vs şans | %99 | %1 | %0 |
| Şans vs kural | %2 | %98 | %1 |
| Kural vs kural | %68 | %25 | %7 |
İki şey göze çarpıyor. Basit kural, rastgele oyunu neredeyse her seferinde yeniyor; yani biraz düşünmek çok işe yarıyor. İki taraf da bu kuralı kullandığında ise ilk başlamak büyük bir avantaj, o yüzden sırayla başlayın.
2000 yılında yayımlanan bir bilgisayar analizi, kusursuz oyunda ilk oyuncunun bu standart altı çukurlu, dört taşlı düzende galibiyeti garantileyebileceğini buldu. Hiçbir insan kusursuz oynamaz ama bu sonuç, ilk hamlenin neden önemli olduğunu doğruluyor.
Strateji İpuçları
- Ekstra turların peşine düşün: her çukurdaki taşları sayın; taşları tam hazinenize ulaşan bir çukur size bir hamle daha kazandırır.
- Taş almaya zemin hazırlayın: kendi tarafınızda, rakibinizin dolu bir çukurunun karşısında boş bir çukur bırakın.
- Büyük çukurlarınızı koruyun: rakibiniz dolu çukurunuzun karşısındaki boş çukura düşebilecekse o çukuru oynayın ya da savunun.
- Sona doğru biriktirin: oyun bittiğinde kendi tarafınızdaki taşlar hazinenize gider, bu yüzden son çukurunuzda büyük bir yığın toplamak işe yarayabilir.
- Hesabı tutun: toplam 48 taş olduğu için hazinenizde 25 taş varsa kazanmışsınız demektir.
Mancala Nereden Geliyor?
Say ve al oyunları yüzyıllardır Afrika’da, Orta Doğu’da ve Asya’da Oware, Bao, Congkak ve mangala gibi pek çok farklı adla oynanıyor; kesin kökenleri ise bilinmiyor. Burada anlatılan sürüm olan Kalah, 20. yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri’nde tasarlandı. Saymanın kazandırdığı oyunları seviyorsanız Nim oyununu, noktalar ve kutular oyununu ya da Connect Four (dört taş) oyununu deneyin.
Saymaya ve eşleştirmeye dayanan bir başka klasik oyun da domino: hangi taşları çekeceğinizi şans, onları nasıl oynayacağınızı beceri belirler.
Sık Sorulan Sorular
Mancala nasıl oynanır?
Her oyuncunun altı çukuru ve bir hazinesi vardır. Sıranız gelince kendi çukurlarınızdan birindeki bütün taşları alır, saat yönünün tersine birer birer dağıtırsınız. Son taş hazinenize düşerse ekstra tur kazanırsınız, kendi tarafınızdaki boş bir çukura düşerse karşıdaki taşları alırsınız. Sonunda hazinesi büyük olan kazanır.
Mancala’da her çukura kaç taş konur?
Standart Kalah düzeninde 12 çukurun her birine 4 taş, toplam 48 taş konur. Bazı oyuncular daha kısa bir oyun için 3, daha uzun bir oyun için 5 ya da 6 taş kullanır.
Mancala’da en iyi ilk hamle hangisi?
Her çukurda 4 taş varken soldan üçüncü çukuru oynayın. Son taşı hazinenize düşer, böylece ekstra tur kazanırsınız.
Mancala’da ilk başlayanın avantajı var mı?
Evet. Bir bilgisayar analizi, kusursuz oyunda ilk oyuncunun galibiyeti garantileyebileceğini buldu; bizim simülasyonlarımızda da iki taraf basit bir strateji kullandığında ilk oyuncu oyunların yaklaşık %68’ini kazandı.
Mancala’da bir taraf boşalınca ne olur?
Oyun biter. Kalah’ta her oyuncu kendi tarafında kalan taşları hazinesine ekler ve hazinesi büyük olan kazanır.